septimus' blog

ปกครองแบบพระองค์ดำ

 

 

 
ความร่มเย็นแห่งสยาม

หลังจากสงครามยุทธหัตถี พม่าก็ครั่นคร้ามไม่กล้าล่วงล้ำเข้ามาตีกรุงศรีอยุธยาอีกต่อไป

เป็นเวลาถึง 150 ปีที่ไม่มีทัพของเมืองใดกล้าประกาศสงครามเชิงรุกกับกรุงศรีอยุธยาอีกเลย

พระบารมีของสมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงอยู่เหนือกาลเวลา อาณาจักรกรุงศรีอยุธยายิ่งใหญ่สืบเนื่องต่อจากรัชสมัยของพระองค์อีกเกือบสองร้อยปี ต่างจากพระเจ้าบุเรงนองซึ่งเมื่อสวรรคตแล้ว บ้านเมืองพม่าก็แตกสลายเป็นส่วนๆทันที

เช่นเดียวกับกษัตริย์ยอดนักรบเจงกิสข่าน หลังสิ้นพระชนม์ลง ความยิ่งใหญ่ของจักรวรรดิมองโกลก็ดำรงอยู่ไปอีกถึง 150 ปีเช่นกัน

มหาราชแห่งเอเชียทั้งสองได้รับการจารึกไว้ในประวัติศาสตร์โลก และสมเด็จพระนเรศวรมหาราชเป็นกษัตริย์พระองค์แรกของไทยที่ต่างชาติยกย่องว่าเป็นกษัตริย์ที่ยิ่งใหญ่แห่งเอเชียเช่นเดียวกับเจงกิสข่าน จิ๋นซีฮ่องเต้ ฯลฯ

 

ราชอาณาไทยกว้างใหญ่ไพศาลจวบจนถึงสมัยรัตนโกสินทร์ซึ่งมีการแบ่งเขตแดนประเทศตามหลักสากล ถ้าไม่มีสมเด็จพระนเรศวรมหาราชและสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชทรงกู้ชาติเอาไว้ แผนที่โลกก็คงไม่มีประเทศไทย ดั่งเช่นที่มอญควรจะมีผืนดินเป็นของตนเองอย่างน้อยก็ครึ่งหนึ่งของพม่าในปัจจุบันแต่กลับสูญหายไปเป็นของชาวพม่าเชื้อสายมอญแทน

 
 
 
 

เช่นเดียวกัน เราก็จะเป็นชาวพม่าเชื้อสายไทย หากมหาราชทั้งสองพระองค์ไม่สามารถกู้เอกราชกลับคืนมาได้!

 

พระบารมีของสมเด็จพระนเรศวรมหาราชยังคงแผ่ปกคลุมมาจนถึงทุกวันนี้ ทหารไทยใหญ่ชนกลุ่มน้อยในพม่าปัจจุบัน ก่อนออกรบทุกครั้งต้องทำพิธีสมาธิจิตระลึกถึงสมเด็จพระนเรศวรมหาราช แม้พม่าเองก็ยังคงมีความเกรงกลัวฝังอยู่ในจิตใต้สำนึก(เชื่อว่าท่านที่เคยไปเยือนเมียนมาร์จะสัมผัสได้ไม่ยากนัก-septimus)และเชื่อว่าแม้จะเกิดสงครามขึ้นมาจริงๆ พระวิญญาณของสมเด็จพระนเรศวรมหาราชที่ประทับในสายเลือดทหารไทยทุกคนก็พร้อมจะรบอย่างไม่กลัวความตายดั่งที่เคยเกิดขึ้นมาแล้วในสมัยกรุงศรีอยุธยาของพระองค์

 
 
 
 
 
 

การปกครองในสมัยของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช

กรุงศรีอยุธยาในรัชสมัยของสมเด็จพระนเรศวรมหาราชเป็นเมืองสงบ ปราศจากโจรผู้ร้าย ประชาชนดำเนินชีวิตอย่างมีความสุข ตั้งมั่นในศีลธรรมและเคารพกฏหมาย

สมเด็จพระนเรศวรมหาราชแม้จะทรงเป็นนักรบแต่ก็ไม่โปรดให้มีนักเลงหัวไม้ ยิ่งทำตัวกร่างใหญ่โตเอะอะโวยวาย ทำตัวเป็นผู้มีอิทธิพล จะถูกสั่งสำเร็จโทษทันที

พระองค์เสด็จฯทอดพระเนตรความเป็นอยู่ของประชาชนด้วยการปลอมพระองค์เป็นชาวบ้านอยู่เสมอ

แม้ในยามดึกดื่นค่ำคืน พระองค์ก็ทรงออกล่องเรือไปตามลำน้ำพร้อมด้วยองครักษ์ไม่กี่คน … ไปตามที่ต่างๆ เพื่อทรงดูแลสภาพความเป็นอยู่ของชาวบ้านที่อยู่ในการปกครองของพระองค์

ก่อนที่พระองค์จะเสด็จขึ้นครองราชย์ มีโจรลักเล็กขโมยน้อยในกรุงศรีอยุธยาอยู่เต็มไปหมด เนื่องจากกำลังตกอยู่ในภาวะแพ้สงคราม … พระองค์ทรงลองใจด้วยการให้ทหารนำทองคำไปหย่อนไว้ตามที่ต่างๆแล้วแอบเฝ้าดู ใครที่เก็บเอาไปเป็นของตัวเองจะถูกนำมาประหารชีวิต … ว่ากันว่ากรุงศรีอยุธยาเวลานั้น ถ้าใครทำทองตกไว้บนท้องถนน อีก 1 ชั่วยามกลับมาดู ทองนั้นก็ยังคงอยู่ที่เดิม

ในช่วงเวลาเข้าพรรษา พระองค์ทรงมีรับสั่งห้ามราษฏรทุกคนดื่มสุรา ทรงกำหนดให้ประชาชนทุกคนอยู่ในศีลห้า ศึกษาแก่นธรรม

สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงได้รับการฝึกวิปัสสนากรรมฐานจากพระมหาเถรคันฉ่องและศึกษาการใช้หลักพระพุทธศาสนาปกครองบ้านเมือง ทรงชี้แจงให้ชาวบ้านเลิกเชื่องมงายเรื่องผีสาง เทวดา เทพารักษ์ การบูชายันต์ และให้หันมาเชื่อในความมานะพยายามของตนเอง —

พระองค์ทรงโปรดให้วัดใหญ่ชัยมงคลเป็นวัดสำหรับปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานโดยเฉพาะ และสมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงมีรับสั่งให้คัดลอกพระไตรปิฏก 84,000 พระธรรมขันธ์ใหม่ทั้งหมด

ส่วนเรื่องการสานสัมพันธ์กับบรรดามิตรประเทศ พระองค์ก็ไม่ทรงละเลย โดยเฉพาะอย่างยิ่งประเทศที่เคยช่วยเหลือไทยในยามยากเช่นลาว สมัยพระไชยเชษฐาครองเมืองเวียงจันทน์ได้ยกทัพมาช่วยไทยอย่างไม่เกรงกลัวพม่าอยู่หลายครั้ง และเมื่อราชบุตรพระไชยเชษฐาต้องการให้เมืองเชียงใหม่คืนเชลยชาวล้านช้างที่กักตัวไว้ทั้งหมด สมเด็จพระนเรศวรมหาราชก็ทรงแผ่พระบารมีไปยังเจ้าเมืองเชียงใหม่ให้ปล่อยเชลยกลับคืนล้านช้างทั้งหมด—

สมัยกรุงศรีอยุธยา จีนเคยส่งปืนใหญ่ทองแดงอานุภาพสูงมาให้ไทยต่อสู้กับพม่า ครั้นจีนเกิดสงครามบ้าง สมเด็จพระนเรศวรมหาราชเสนอจีนว่าจะช่วยยกทัพไปรบกับญี่ปุ่นซึ่งขณะนั้นกำลังก่อศึกอยู่กับจีนสมัยราชวงศ์หมิง นอกจากนี้พระองค์ยังช่วยจีนปราบโจรสลัดที่กวางตุ้งจนได้รับพระราชสาส์นขอบพระทัยจากจักรพรรดิจีน

ไทยกับจีนเป็นพันธมิตรกันทั้งด้านการสงครามและเศรษฐกิจมาจวบจนปัจจุบัน ความผูกพันระหว่างไทย-จีนเช่นเดียวกับความผูกพันระหว่างไทย-ลาว นั่นคือเปรียบเสมือนพี่น้องครอบครัวเดียวกัน เมื่อใครมีปัญหา ต่างฝ่ายต่างคอยช่วยเหลือกันอยู่เสมอ

สำหรับชาวตะวันตก พระองค์ทรงโปรดชาวฮอลันดาเป็นพิเศษ(คาดว่าน่าจะเกิดจากการที่พระองค์ทรงเห็นฤทธิ์เดชที่สามารถปกป้องยะไข่อันเป็นบ้านเมืองของชาวอาระกันจนพระเจ้าบุเรงนองไม่สามารถทำอะไรได้เลย-septimus) ทรงส่งคณะทูตานุทูตเดินทางไปถวายพระราชสาส์นแก่กษัตริย์ฮอลันดา รัชสมัยของพระองค์เป็นรัชกาลแรกที่ติดต่อทำการค้ากับฮอลันดา —

อีกสิ่งหนึ่งที่สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงใช้เป็นเครื่องมือในการปกครองมาโดยตลอดคือ พระราชพิธี

ทหารส่วนใหญ่เชื่อในสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ดังนั้นเวลารบทัพจับศึกพระองค์จะทรงทำพิธีที่จำเป็นทุกครั้ง เช่นเมื่อครั้งพระยาพิชัย พระยาสวรรคโลกเป็นกบฏเพราะความเกรงกลัวพม่า พระองค์ทรงดำริว่าจะจัดพระราชพิธีตักน้ำกระพังโพยศรี ซึ่งเป็นน้ำศักดิ์สิทธิ์ตั้งแต่สมัยสุโขทัย แล้วให้แม่ทัพนายกองไพร่พลถือสัตย์ฏิญาณว่าจะร่วมแรงร่วมใจกันต่อสู้กับพม่าจนกว่าจะได้รับชัยชนะ หลังพิธีเสร็จสิ้นลง แม่ทัพนายกองพลทหารทุกคนต่างรวมใจเป็นหนึ่งเดียว ฮึกเหิม พร้อมที่จะต่อสู้อย่างไม่กลัวเกรง —

พระราชพิธีในรัชสมัยของสมเด็จพระนเรศวรมหาราชเต็มไปด้วยความเคร่งขรึม มีพิธีการศักดิ์สิทธิ์น่าเคารพเกรงขาม พิธีกรรมที่สามารถโน้มน้าวหัวใจทุกดวงให้มารวมกันได้ย่อมสร้างพลังและพุทธานุภาพขึ้นมาได้โดยอัศจรรย์

ตามประวัติศาสตร์โลก ไม่ว่าพระมหากษัตริย์ประเทศใด ถ้าไม่ทรงยึดติดกับพิธีรีตอง ปฏิบัติพระองค์เยี่ยงคนสามัญ เล่นสนุกกับคนทั้งหลาย แม้ในเบื้องต้นประชาชนจะรักใคร่ว่าไม่ถือพระองค์แต่ในที่สุดก็จะขาดความเคารพยำเกรง หลังจากนั้นก็จะกลายเป็นการดูหมิ่นและท้าทายพระราชอำนาจในที่สุด นี่คงเป็นสาเหตุหนึ่งที่สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงจำเป็นต้องรับสั่งประหารชีวิตด้วยการเผาฝีพายเรือพระที่นั่งทั้งหมดทั้งเป็นเมื่อได้ทำการประมาทเลินเล่อนำเรือพระที่นั่งเข้าเทียบท่าผิดในพระราชพิธีราชาภิเษก ซึ่งเป็นมหาวโรกาสที่สำคัญที่สุด มิเช่นนั้นพิธีการทั้งหลายที่จะมีขึ้นหลังจากพระองค์เสด็จขึ้นครองราชย์จะขาดความน่าเชื่อถือศรัทธา ขาดความศักดิ์สิทธิ์ ซึ่งเป็นอันตรายอย่างยิ่งในการปกครองประเทศ—

พงศาวดารทุกฉบับไม่ว่าของไทย พม่า มอญ ฮอลันดา โปรตุเกส จีน ญี่ปุ่น ฯลฯ ระบุไว้ตรงกันว่า สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงเป็นกษัตริย์ที่เฉียบขาดมากที่สุด ทรงเคร่งครัดในระเบียบวินัย ผู้ใดขาดวินัยจะถูกลงพระอาญาทันที ยิ่งถ้าเป็นการละเมิดกฏหมายจะถูกนำไปเผาทั้งเป็น

รัชสมัยของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช กรุงศรีอยุธยาจึงสงบร่มเย็นที่สุด ปราศจากโจรผู้ร้าย นักเลงหัวไม้ มีแต่ข้าราชการที่ซื่อสัตย์ ประชาชนดำรงชีวิตอย่างเป็นสุข

ช่วงระหว่างที่กรุงศรีอยุธยาตกเป็นเมืองขึ้นของพม่า จวบจนประกาศเอกราชและอยู่ในสภาวะสงครามตลอดรัชสมัยของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ขณะนั้นทรัพยากรในบ้านเมืองมีอย่างจำกัดเพราะต้องนำไปใช้ในการรบ การเกษตรก็ทำได้ไม่เต็มที่เนื่องจากชายฉกรรจ์ต้องทำหน้าที่ปกป้องบ้านเมือง ถ้าพระองค์ปกครองแบบพ่อปกครองลูกเหมือนครั้งสุโขทัยก็จะควบคุมบ้านเมืองไม่ได้เลย เพราะต้องยอมรับว่าคนไทยส่วนหนึ่งไม่มีความรักชาติเท่าที่ควรพร้อมที่จะเป็นเมืองขึ้นของพม่าเพียงแต่ขอให้ตัวเองอยู่รอดไม่ต้องวุ่นวายไปรบกับใครก็พอ และก็มีคนไทยอีกส่วนหนึ่งซึ่งไม่น้อยเช่นกันที่มีนิสัยชอบลักเล็กขโมยน้อย ยิ่งช่วงเศรษฐกิจฝืดเคืองพฤติกรรมนี้ยิ่งเด่นชัด

ยังไม่นับพฤติกรรมปกติทั่วไปของคนไทยเช่นการดื่มสุรา เล่นการพนัน เป็นกิจวัตร ถ้าสมเด็จพระนเรศวรมหาราชไม่ทรงปกครองบ้านเมืองอย่างเฉียบขาด เชื่อได้เลยว่าการห้ามประชาชนดื่มสุราในช่วงเข้าพรรษาทำไม่ได้แน่นอน

เป็นที่ทราบกันแล้วว่าสมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงประทับตามค่ายทหารมากกว่าในพระราชวังหลวงที่กรุงศรีอยุธยา ตลอดช่วงการปกครองบ้านเมืองประมาณ 20 ปี(นับจากวันประกาศอิสรภาพ) รวมเวลาทั้งหมดที่ประทับในพระราชวังได้ประมาณ 2 ปีเท่านั้น—

แม้จะทรงปกครองกองทัพด้วยความเข้มงวดแต่ก็ทรงร่วมทุกข์ร่วมสุขเดียวกันกับทหารหาญทั้งหลาย พระองค์ไม่ได้มีสิ่งอำนวยความสะดวกสบายเหนือทหารคนอื่น ไม่มีนางสนมติดตามทัพแบบกษัตริย์เมืองอื่น เวลาออกรบก็ทรงนำหน้า และพร้อมที่จะต่อสู้อย่างไม่หวั่นเกรงความตาย

พระองค์ทรงออกกฏให้ประชาชนเข้าวัดทุกวันพระ ในขณะที่พระองค์เองยามว่างจากการศึกการเมืองก็ทรงเข้าวัดปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานเป็นกิจวัตรเช่นกัน พระองค์มีรับสั่งว่า คนไทยอย่าเกียจคร้าน และก็ทรงมีพระจริยาวัตรที่เป็นแบบอย่างถึงความวิริยอุตสาหะ และถึงแม้บางกรณีพระองค์จะตัดสินประหารชีวิตประชาชนก็เชื่อว่าพระองค์ทรงเสียพระทัยอยู่ไม่น้อยแต่พระองค์ก็ตรัสว่า คนแบบนี้สมควรตาย

แม้ในปัจจุบันประเทศที่กฏหมายศักดิ์สิทธิ์ โทษหนักขั้นประหารชีวิตทันทีก็ยังเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับความสงบสุขของบ้านเมือง ดังจะเห็นได้ว่าประเทศสิงคโปร์ มาเลเซีย ไม่ค่อยมีคดีอาชญากรรมร้ายแรงเหมือนประเทศไทย

ความเด็ดขาดในการปกครองของพระองค์ ทำให้หลังจากเสด็จสวรรคต กรุงศรีอยุธยาได้กลายเป็นเมืองที่สงบปราศจากโจรผู้ร้าย มีการค้าขายคับคั่ง และเป็นศูนย์กลางของสุวรรณภูมิต่อมาอีกเป็นเวลานับร้อยปี

 
 
 
 
คัดจาก
“เจาะตำนานสมเด็จพระนเรศวรมหาราช” หน้า101-113, 183-184
โดยทันตแพทย์สม สุจีรา ผู้เจาะลึกเบื้องหลังพลังจิตที่คุณไม่เคยรู้ให้อ่านสนุก
(และช่วยเพิ่มอรรถรสในการชมอภิมหาภาพยนตร์ ตำนานสมเด็จพระนเรศวรมหาราช)
 
 
 
 
Photo: วันนี้ - 30 มิถุนายน ซื้อ 1 ที่นั่ง รับฟรีอีก 1 ที่นั่ง เมื่อชม ตำนานสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ยุทธหัตถี ที่โรงภาพยนตร์ทั่วประเทศ
 
 
 
 
ขอบคุณภาพจากอินเตอร์เน็ต

 

 
 

Comments are closed.