ดวงตาของหัวใจ

หาก 'ดวงตา' คือหน้าต่างของหัวใจมนุษย์ … 'ภาพถ่าย' ก็คือดวงตาของหัวใจผม

ดวงตาของหัวใจ

หลงเสน่ห์เบนโตะ – “ไหปลาหมึก” ที่อาคาชิ

April 10th, 2015 · No Comments · ชีวิต-สังคม, ต่างประเทศ, ท่องเที่ยว, วัฒนธรรม, ศิลปะ-วรรณกรรม, หนังสือ, อาหาร

001-IMG_2910-resize

“สังคมญี่ปุ่นเหมือนกับกล่องเบนโตะ ทุกอย่างอยู่ในที่ของมัน องค์ประกอบทุกอย่าง รวมถึงตัวกล่องต้องดูดีและสวยงาม แต่สิ่งที่สำคัญกว่านั้นคือทุกส่วนมีหน้าที่และพันธกิจของมัน ทุกส่วนประกอบถูกแบ่งเป็นสัดเป็นส่วน โดยไม่มีการเชื่อมโยงต่อกันและกัน ในอีกมุมหนึ่ง สังคมตะวันตกนั้นเหมือนกับแซนด์วิช”Japan Today

จากข้อมูลการจัดประเภทชาวญี่ปุ่นแบ่ง “เบนโตะ” ออกเป็น 5 ประเภทหลัก* ดังนี้คือ

  1. มาคุโนอุชิ เบนโตะ – เบนโตะประเภทที่ได้รับความนิยมมากที่สุด มีประวัติความเป็นมาตั้งแต่สมัยเอโดะ (1603-1868) ซึ่งผู้ที่ไปชมละครคาบุกิจะนำเบนโตะไปรับประทานในช่วงระหว่างพักการแสดงตอนม่านปิด ซึ่งในภาษาญี่ปุ่นคำว่า “ม่าน” คือ “มาคุ” จึงเป็นที่มาของชื่อเบนโตะประเภทนี้ “มาคุโนอุชิ เบนโตะ” ได้รับความนิยมมาถึงทุกวันนี้ และสามารถหาซื้อได้ทั่วไปตามสถานีรถไฟหรือร้านสะดวกซื้อ โดยจะประกอบด้วยปลา,เนื้อ, ผักต้ม, ผักดอง และข้าวซึ่งอาจโรยด้วยงา และอาจมีบ๊วยหวานมาให้ด้วยก็ได้
  2. โอมุสุบิ – ข้าวปั้น หรือที่รู้จักกันในอีกชื่อหนึ่งคือ โอนิกิริ ซึ่งมีหลากหลายรูปแบบทั้งแบบสามเหลี่ยม ก้อนกลม หรือเป็นแท่ง และอาจห่อด้วยสาหร่าย หรือโรยด้วยงาหรือผงโรยข้าวประเภทต่างๆ
  3. โชกะยากิ เบนโตะ – ข้าวกล่องหมูผัดขิง เป็นอาหารยอดนิยมสำหรับรองท้องยามบ่าย และหาซื้อได้แทบทุกร้านสะดวกซื้อ โดยนอกจากเนื้อหมูผัดขิงแล้ว มักจะมีผักดองเป็นเครื่องเคียงให้ด้วย
  4. โซโบโระ เบนโตะ – เป็นข้าวกล่องที่เน้นความโดดเด่นของสีสัน ส่วนประกอบต่างๆ คือ เนื้อ, ปลา, กุ้ง, ไข่, ผัก และข้าว จะถูกจัดเรียงให้มีสีสันสลับกันอย่างสวยงาม อาหารในข้าวกล่องจะเป็นอาหารอะไรก็ได้ที่ผู้ทานชอบ และต้องจัดเรียงให้มีสีสันสวยงามน่ารับประทาน
  5. เคียระเบน – เป็นคำที่ทับศัพท์มาจากภาษาอังกฤษ คือ Character Bento หมายถึง เบนโตะที่ใช้ความคิดสร้างสรรค์ ออกแบบเป็นรูปการ์ตูนหรือตัวละครต่างๆ คุณแม่ชาวญี่ปุ่นนิยมทำเบนโตะประเภทนี้ให้กับลูกไปรับประทานที่โรงเรียน

 

“เบนโตะนั้นต้องทำด้วยมือ ไม่สามารถใช้เครื่องจักรกลหรือคอมพิวเตอร์ผลิตขึ้นมาได้ เบนโตะเกิดจากการรังสรรค์ของนักประดิษฐ์นิรนามที่ใส่ความรักลงไปในสิ่งที่อยู่ในกล่องทุกๆ กล่อง” Design Talks by NHK**

เครดิตภาพ www.awajiya.co.jp

เครดิตภาพ www.awajiya.co.jp

วันนี้ผมจะพาไปรู้จักกับ “เบนโตะ” อันที่ขึ้นชื่อมากในประเทศญี่ปุ่น โดยเป็นเบนโตะที่มีชื่อว่า “ฮิปปาริดาโกะเมชิ (Octopus-Pot Bento)” ซึ่งเป็น “เอกิเบน (駅弁)” หรือ “ข้าวกล่องรถไฟ” ที่ขึ้นชื่อที่สุดของจังหวัดเฮียวโง ทางตอนใต้ของจังหวัดฮอนชู และติดอันดับหนึ่งในสิบข้าวกล่องรถไฟที่ขึ้นชื่อที่สุดของญี่ปุ่นด้วย

รูปทรงภาชนะของเจ้าฮิปปาริดาโกะเมชินั้นดูไม่ค่อยเหมือนข้าวกล่องรถไฟ หรือ เอกิเบนทั่วไปสักเท่าไหร่ เพราะเป็นรูปทรงเหมือน หม้อ หรือ ไห อะไรสักอย่าง ผิดกับข้าวกล่องรถไฟที่กล่องมักจะเป็นเหลี่ยมๆ ทั้งนี้เมื่อไปพลิกดูข้อมูลแล้วก็พบว่า รูปทรงภาชนะของ “ข้าวกล่องรถไฟปลาหมึก” อันเลื่องชื่อของจังหวัดเฮียวโงนี้ได้แรงบันดาลใจมาจาก อุปกรณ์ในการดักปลาหมึกของชาวประมงท้องถิ่นนั่นเอง

003-1509312_951591164865339

004-1510869_951591118198677

เมื่อเปิดกระดาษห่อก็จะพบรายละเอียดว่า “ข้าวกล่องรถไฟปลาหมึก” นี้ถูกคิดค้นเพื่อเฉลิมฉลองการเปิดสะพานอาคาชิ ไคเคียว ที่ทอดข้ามช่องแคบอาคาชิ เชื่อมเมืองโกเบ บนเกาะฮอนชู ไปยังเกาะอาวาจิในปี 2541 (ค.ศ.1998) ทั้งนี้ด้วยความยาวทั้งสิ้น 3,911 เมตร สูง 282.8 เมตร โดยช่วง (Span) ที่ยาวที่สุดของสะพานยาวถึง 1,991 เมตร หรือเกือบ 2 กิโลเมตร ทำให้สะพานอาคาชิ ไคเคียว ถือเป็นสะพานแขวน (Suspension Bridge) ที่ยาวที่สุดในโลก (สังเกตว่าบนกระดาษห่อปิดปากไห หลังรูปปลาหมึกก็มีรูปสะพานอาคาชิ ไคเคียว ประกอบอยู่ด้วย)

เรียกได้ว่า สะพานแห่งนี้น่าภาคภูมิใจจนต้องประดิษฐ์ข้าวกล่องเฉพาะขึ้นมาเพื่อระลึกถึงกันเลยทีเดียว!

006-1280px-Akashi_Bridge

สะพาน Akashi Kaikyō (เครดิตภาพ Wikipedia)

002-IMG_4035-resize

เมื่อผ่านด่าน ภาชนะ-หีบห่อบรรจุภัณฑ์อันเต็มไปด้วยสาระแล้ว พอหยิบพลาสติกป้องกันเชื้อโรคออก ภายในไหปลาหมึก เราก็จะพบกับข้าวหน้าปลาหมึกยักษ์ ซึ่งเป็นประเด็นสำคัญที่สุดของการควักเงิน 1,000 เยน โดยในตัวของปลาหมึกยักษ์ก็มีนัยยะของมัน เพราะปลาหมึกยักษ์เป็นผลิตภัณฑ์ท้องถิ่นที่ขึ้นชื่อของอาคาชิ เนื่องจากปลาหมึกเหล่านี้เติบโตในบริเวณช่องแคบอาคาชิที่กระแสน้ำทะเลไหลเชี่ยว ชาวญี่ปุ่นจึงเชื่อว่าปลาหมึกยักษ์ของอาคาชินั้นมีรสชาติที่ไม่เหมือนใคร***

ทั้งนี้นอกจากข้าวและปลาหมึกยักษ์แล้ว ในไหยังมีเครื่องเคียงแสนเอร็ดอร่อยอย่าง ปลาไหลอานาโกะ เห็ดหอม แครอท ไข่หวาน ผักต่างๆ รวมไปถึงก้นไหยังซ่อนเทมปุระปลาหมึกยักษ์เอาไว้เซอร์ไพรซ์คนกินด้วย

007-IMG_4036-web

008-IMG_4042-web

เห็นข้าวกล่องรถไฟ หรือ เบนโตะของคนญี่ปุ่นแล้ว ผมก็อดไม่ได้ที่จะย้อนกลับมานึกถึงอาหารริมทางรถไฟ (รวมไปถึงรถทัวร์ และอาหารท้องถิ่นของเรา) อดคิดถึง “จับ ไข่ แข็ง ปัง” ซึ่งหมายถึง “กระจับ ไข่ปิ้ง น้ำแข็ง ขนมปัง” รวมไปถึง เหนียวไก่ ข้าวเหนียวปิ้ง ข้าวเกรียบว่าว ไม่ได้จริงๆ

จาก “ข้าวกล่อง” เพียงกล่องเล็กๆ คนญี่ปุ่นเขาก็มีความละเอียดอ่อนในทุกรายละเอียด ผสมผสานปัจจัยต่างๆ ทั้ง วัฒนธรรมท้องถิ่น ประวัติศาสตร์ ผลผลิตของชุมชน เข้ากับการออกแบบ การรังสรรค์ทางอาหาร จนกลายเป็นข้าวกล่องที่แม้จะมีขนาดเล็ก แต่ก็อัดแน่นเอาไว้ด้วยไอเดีย ความภาคภูมิใจ และแน่นอนความอร่อยที่อิ่มท้อง

ต้องถือว่า “เบนโตะ” ของญี่ปุ่นในยุคนี้สมัยนี้นั้น อัดแน่นไปด้วยสาระที่คนไทยเราน่าจะนำไปขบคิดต่ออย่างยิ่ง

 

หมายเหตุ :
*คัมภีร์ข้าวกล่อง “เบนโตะ” 5 ประเภทของญี่ปุ่น (http://manager.co.th/Japan/ViewNews.aspx?NewsID=9580000031174)
**รายการ Design Talks ตอน Talking about bento โดย NHK World วันที่ 25 กุมภาพันธ์ 2558 (http://www3.nhk.or.jp/nhkworld/english/tv/designtalks/archive201502200300.html)
***ตะลอนชิมข้าวกล่องรถไฟ เล่ม 3 เรื่องโดย Kan Sakurai ภาพโดย Jun Hayase จัดพิมพ์โดยสำนักพิมพ์ Zenshu Comics

ตะลอนชิมข้าวกล่องรถไฟ-web

Tags: ·········

No Comments so far ↓

Like gas stations in rural Texas after 10 pm, comments are closed.