ดวงตาของหัวใจ

หาก 'ดวงตา' คือหน้าต่างของหัวใจมนุษย์ … 'ภาพถ่าย' ก็คือดวงตาของหัวใจผม

ดวงตาของหัวใจ

Tokyo Diary (4) … นสพ.ญี่ปุ่นบนทางแยกเทคโนโลยี

August 1st, 2010 · 71,710 Comments · ชีวิต-สังคม, ต่างประเทศ, ท่องเที่ยว, เศรษฐกิจ, ไอที - เทคโนโลยี

ทุกวันนี้โครงสร้างของสังคมญี่ปุ่นเปลี่ยนแปลงไปมาก จากสภาวะการเปลี่ยนแปลงทางพื้นฐานเศรษฐกิจ โดยปัจจัยการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและโครงสร้างทางสังคมเหล่านี้ทำให้ ตลาดหนังสือพิมพ์ญี่ปุ่นนั้นหดเล็กลงเรื่อยๆ แม้ยอดผู้อ่านจะไม่ผันผวนหรือลดต่ำลงจนน่าตกใจ แต่ก็ไม่ได้เพิ่มขึ้น …

 

 

.

อาหารกลางวันอย่างเป็นทางการมื้อแรกของผมและเพื่อนๆ นักหนังสือพิมพ์อาเซียนในญี่ปุ่น มีผู้บริหารสมาคมผู้พิมพ์-ผู้โฆษณา และบรรณาธิการหนังสือพิมพ์แห่งญี่ปุ่น (NSK) ให้เกียรติเป็นเจ้าภาพ

 

 

 เวลา 12.00น. ณ ห้องอาหารของชมรมสื่อแห่งชาติญี่ปุ่น (Japan National Press Club) เจ้าภาพที่นั่งรอแขกจาก 7 ชาติอาเซียนล้วนแล้วแต่เป็นแขกกิตติมศักดิ์ทั้งสิ้น ประกอบไปด้วย คุณอากิระ คาวาชิมา เลขาธิการทั่วไปของสมาคมผู้พิมพ์-ผู้โฆษณาและบรรณาธิการหนังสือพิมพ์แห่งญี่ปุ่น คุณโตชิฮิโกะ ยูจิ (Toshihiko Uji) ที่ปรึกษาจาก Tokyo Shimbun, คุณฮิโรยูกิ โยชิดะ (Hiroyuki Yoshida) รองบรรณาธิการบริหาร Mainichi Shimbun หนังสือพิมพ์ยักษ์ใหญ่อันดับที่ 3 ของญี่ปุ่น และ คุณคิโยฮารุ มูราตะ (Kiyoharu Murata) หัวหน้าศูนย์ข่าวประจำโตเกียวของหนังสือพิมพ์ The Shizuoka Shimbun หนังสือพิมพ์ท้องถิ่นของชิชูโอกะซึ่งจะต้อนรับการไปเยือนของเราระหว่างวันที่ 4-7 กรกฎาคม

 

 

 ช่วงแรกอาหารกลางวันแกล้มด้วยบทสนทนาระหว่างนักหนังสือพิมพ์ญี่ปุ่นกับนักหนังสือพิมพ์จากอาเซียนเป็นไปแบบถ้อยทีถ้อยอาศัย หัวข้อการสนทนาที่ถูกหยิบยกขึ้นมาจึงเป็นเรื่องดินฟ้าอากาศ สายลมแสงแดดเสียเป็นส่วนมาก อย่างไรก็ตาม สำหรับผมแล้วเมื่อได้รับโอกาสที่หาได้ยากยิ่งเช่นนี้ เมื่อได้ร่วมวงทานข้าวอยู่กับบรรดาบิ๊กๆ ของวงการสื่อหนังสือพิมพ์ญี่ปุ่นผมจึงถือวิสาสะถามคำถามคาใจเกี่ยวกับสื่อญี่ปุ่น หลายต่อหลายข้อด้วยกัน

 

 

 คำถามแรกก็คือ ผมได้ยินมาว่าอุตสาหกรรมหนังสือพิมพ์ญี่ปุ่นกำลังตกอยู่ในสภาวะลำบากพอสมควร จากการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี ภาพรวมของยอดขายหนังสือพิมพ์ลดลงอย่างหน้าตกใจ ผู้สื่อข่าวญี่ปุ่นเริ่มตกงานมากขึ้น จริงหรือไม่?

 

 

 คุณฮิโรยูกิ โยชิดะ ผู้บริหารจากหนังสือพิมพ์ไมนิชิ ซึ่งตั้งแต่แรกเริ่มนั่งฟังพวกเราพลางทานอาหารด้วยสีหน้าเรียบเฉยชิงตอบคำถามก่อนผู้อาวุโสท่านอื่นๆ โดยระบุว่า ทุกวันนี้โครงสร้างของสังคมญี่ปุ่นเปลี่ยนแปลงไปมาก จากสภาวะการเปลี่ยนแปลงทางพื้นฐานเศรษฐกิจ ซึ่งในหลายๆ ภาคส่วนเศรษฐกิจญี่ปุ่นได้สูญเสียความสามารถในการแข่งขันให้ประเทศเพื่อนบ้านอย่างจีนไป ขณะที่บางส่วนก็มีคู่แข่งพัฒนาตัวเองขึ้นมาทาบรัศมี เช่น เกาหลีใต้ ไต้หวัน โดยปัจจัยการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและโครงสร้างทางสังคมเหล่านี้ทำให้ ตลาดหนังสือพิมพ์ญี่ปุ่นนั้นหดเล็กลงเรื่อยๆ แม้ยอดผู้อ่านจะไม่ผันผวนหรือลดต่ำลงจนน่าตกใจ แต่ก็ไม่ได้เพิ่มขึ้น

 

 

 อย่างไรก็ตาม ตลาดหนังสือพิมพ์ญี่ปุ่นนั้นก็ยังนับว่าเป็นตลาดที่มีลักษณะพิเศษ และแตกต่างไปจากตลาดหนังสือพิมพ์ในประเทศอื่นๆ อย่างเช่น สหรัฐอเมริกา ซึ่งในห้วงหลายปีที่ผ่านมาสื่อสิ่งพิมพ์อเมริกันได้ล้มหายตายจากและประสบกับภาวะล้มละลายไปเป็นจำนวนมาก

 

 

 จากนั้น คุณโตชิฮิโกะ ยูจิ ที่ปรึกษาของ นสพ.ชุนนิชิ และประธานคณะกรรมการด้านการต่างประเทศของ NSK ก็รีบกล่าวเสริมว่า ความแตกต่างของตลาดหนังสือพิมพ์ญี่ปุ่นกับโลกภายนอกนั้นอยู่ที่ “ระบบสมาชิก” โดยกว่าร้อยละ 95 ของหนังสือพิมพ์ญี่ปุ่นกรอบเช้าถูกจัดส่งผ่านช่องทางการส่งหนังสือพิมพ์ถึงหน้าบ้านตอนเช้าตรู่ก่อนคนญี่ปุ่นจะไปทำงานและหนังสือพิมพ์กรอบเย็นถูกจัดส่งถึงบ้านตอนเย็นก่อนคนญี่ปุ่นจะกลับจากที่ทำงาน

 

 

 “ยอดจำหน่ายหนังสือพิมพ์ทั่วญี่ปุ่นทุกวันนี้ราว 15 ล้านฉบับต่อวัน [6] กว่า 95 เปอร์เซ็นต์ถูกจัดส่งผ่านช่องทางโฮม ดีลิเวอรี ทำให้สัดส่วนรายได้ของหนังสือพิมพ์ญี่ปุ่นราว 70 เปอร์เซ็นต์มาจากการยอดขาย ขณะที่ 30 เปอร์เซ็นต์มาจากค่าโฆษณา” คุณยูจิกล่าว

 

 

 ทั้งนี้ทั้งนั้น ข้อมูลจากปากของคุณยูจิถือว่าสอดคล้องกันกับ ข้อมูล  “รายรับของหนังสือพิมพ์ในประเทศต่างๆ ทั่วโลก (Daily Newspaper Revenue)” ซึ่งนิตยสาร The Economist เผยแพร่ออกมาเมื่อวันที่ 19 มิถุนายน 2553 ระบุว่า

 

 

จากสภาวะเศรษฐกิจถดถอยทั่วโลก องค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (Organisation for Economic Co-operation and Development; OECD) รายงานว่า หนังสือพิมพ์ในประเทศสหรัฐอเมริกาได้รับผลกระทบจากสภาวะเศรษฐกิจถดถอยมากที่สุด เนื่องจากรายรับของหนังสือพิมพ์อเมริกันมากถึงร้อยละ 87 มาจากค่าโฆษณา เมื่อเศรษฐกิจถดถอยการลงโฆษณาของหน่วยธุรกิจต่างๆ ก็ลดลงอย่างกระทันหัน ส่งผลให้หนังสือพิมพ์ในสหรัฐฯ ประสบปัญหทางด้านการเงินและบางส่วนถึงขั้นล้มละลาย หรือ ต้องขายกิจการ

 

ข้อมูล  “รายรับของหนังสือพิมพ์ในประเทศต่างๆ ทั่วโลก (Daily Newspaper Revenue)” ซึ่งนิตยสาร The Economist เผยแพร่เมื่อ 19 มิถุนายน 2553

 

 

ในทางตรงกันข้าม จากจำนวน 20 ประเทศ ที่ทางโออีซีดีทำการสำรวจแหล่งรายได้ของหนังสือพิมพ์ มีเพียง 1 ใน 5 หรือ 4 ประเทศเท่านั้นที่รายรับจากหนังสือพิมพ์มากกว่าครึ่งหนึ่งมาจากผู้อ่านโดยตรง ประกอบไปด้วย ญี่ปุ่น เดนมาร์ก เนเธอร์แลนด์ และอิตาลี โดยในจำนวนประเทศทั้งสี่นี้ อุตสาหกรรมหนังสือพิมพ์ญี่ปุ่นถือว่าพึ่งพิงรายได้จากค่าโฆษณาน้อยที่สุดคือ รายรับจากโฆษณาคิดเป็นราวร้อยละ 35 ของรายรับรวมเท่านั้น [7]

 

 

 ขณะเดียวกัน ข้อมูลที่ผมได้รับจาก “โทมิโอะ” เพื่อนคนไทย สัญชาติญี่ปุ่นซึ่งไปเติบโตและอาศัยอยู่ที่เมืองโอซาก้าก็ยืนยันถึงสภาวะดังกล่าว โดย “โทมิโอะ” ระบุว่าปัจจุบันในทุกๆ เดือน ตัวเขาเองก็ต้องจ่ายเงินราว 4,500 เยน หรือ 1,650 บาท เพื่อเป็นค่าสมาชิกหนังสือพิมพ์นิคเคอิ (Nihon Keizai Shimbun หรือในชื่อภาษาอังกฤษคือ Japan Economic Times; หนังสือพิมพ์ใหญ่อันดับ 4 ของญี่ปุ่น)

 

 

 โดยหากคำนวณกันหยาบๆ แล้วเท่ากับว่า หากชาวญี่ปุ่นหนึ่งคน/ครอบครัว ตัดสินใจรับหนังสือพิมพ์วันละ 1 ฉบับ เขาก็ต้องจ่ายเงินมากถึงปีละประมาณสองหมื่นบาทเลยทีเดียว!

 

 

 เมื่อผมถามต่อว่า จากการรุกคืบของเทคโนโลยีเช่น อินเทอร์เน็ต โทรศัพท์มือถือ เครื่องอ่านหนังสืออิเล็กทรอนิสก์ (e-Reader) ต่างๆ เช่น คินเดิล ไอแพด รวมไปถึงการขยายตัวของการใช้เครือข่ายสังคมอย่างเช่น บล็อก ทวิตเตอร์ เฟซบุ๊ค วงการหนังสือพิมพ์ญี่ปุ่นมีการเตรียมการ มีการเปลี่ยนแปลงอย่างไรบ้าง และในฐานะของผู้บริหารระดับสูงของหนังสือพิมพ์มองแนวโน้มของสิ่งที่เกิดขึ้นอย่างไร?

 

 

 คุณยูจิบอกกับผมว่า ขณะนี้มีหนังสือพิมพ์ญี่ปุ่นบางส่วนที่ได้เริ่มปรับเปลี่ยนรูปแบบธุรกิจให้เข้ากับโลกออนไลน์มากขึ้นแล้ว อย่างเช่น กรณีของหนังสือพิมพ์นิคเคอิ ที่ในช่วงไตรมาสแรกของปี 2553 ได้เปิดตัวบริการหนังสือพิมพ์ดิจิตอลคือ “The Nihon Keizai Shimbun Digital Version” หรือเรียกสั้นๆ ว่า “Web Kan”[8]

 

 

 บริการดังกล่าวของ หนังสือพิมพ์นิคเคอิ คือบริการข่าวผ่านทางอินเทอร์เน็ตและโทรศัพท์มือถือ ที่ไม่ได้เปิดให้บริการฟรีเหมือนกับแนวทางการทำธุรกิจข่าวสารบนโลกออนไลน์ของสหรัฐอเมริกาหรือแม้แต่ในประเทศไทย แต่มีการเก็บค่าสมาชิกเดือนละ 4,000 เยน โดยหากสมาชิกคนใดเป็นสมาชิกหนังสือพิมพ์แบบกระดาษอยู่แล้วก็สามารถจ่ายเงินเพิ่มอีกเพียง 1,000 เยน ก็จะสามารถรับข่าวสารได้จากทั้งสองช่องทาง คือ ทั้งแบบกระดาษและแบบดิจิตอล

 

 

 “เราทำโครงการนี้ภายใต้แนวคิดที่แตกต่างจากความเข้าใจเดิมๆ ที่ว่า ข้อมูลบนอินเทอร์เน็ตนั้นไม่ควรเก็บเงิน” ซึเนโอะ คิตะ (Tsuneo Kita) ประธานของกลุ่มนิคเคอิกล่าวไว้ในการแถลงข่าวเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2553

 

 

 ทั้งนี้จากยอดจำหน่ายหนังสือพิมพ์นิคเคอิในปัจจุบันที่อยู่ที่ราว 3-4 ล้านฉบับต่อวัน ทำให้ ผู้บริหารนิคเคอิตั้งเป้าไว้ว่าในช่วงแรกของโครงการน่าจะมียอดสมาชิกราวร้อยละ 10 ของฐานสมาชิกหนังสือพิมพ์แบบกระดาษ หรือประมาณ 3 แสนคน

 

 

 นอกจากนี้ ในส่วนของหนังสือพิมพ์ยักษ์ใหญ่เบอร์ 2 และ 3 อย่างหนังสือพิมพ์อาซาฮีและไมนิชิก็มีการปรับตัวเช่นกัน โดยหนังสือพิมพ์ทั้งสองฉบับได้วางจำหน่ายหนังสือพิมพ์ภาคภาษาอังกฤษของตัวเองบน e-Reader ยอดนิยมของอเมซอนอย่างคินเดิล โดยเป็นการเปิดให้บริการทดลองอ่านฟรี 14 วัน โดยหลังจากนั้นจึงเริ่มเก็บค่าบริการในอัตราคือ 9.99 เหรียญสหรัฐฯ ต่อเดือน (ราว 330 บาท)

 

 

 เมื่ออธิบายจบคุณยูจิได้ออกตัวว่า บริการหนังสือพิมพ์ในรูปแบบใหม่เหล่านี้เพิ่งเริ่มดำเนินการได้ไม่นาน ดังนั้นจึงยังไม่มีรายงานจากหนังสือพิมพ์ฉบับต่างๆ ว่าสามารถทำรายได้หรือมีผลการดำเนินการคุ้มค่าเป็นที่น่าพอใจหรือไม่ และตอนนี้ในภาพรวมอุตสาหกรรมหนังสือพิมพ์ญี่ปุ่นยังไม่เห็นหนทางรอดอย่างเป็นรูปธรรมจากการคุกคามของสื่อใหม่

 

 

 อย่างไรก็ตาม ในช่วงท้ายก่อนที่อาหารกลางวันจะหมดจาน บริกรจะยกชา-กาแฟมาเสิร์ฟ ผู้อาวุโสในแวดวงสื่อญี่ปุ่นทั้ง 4 ท่านได้พูดเป็นเสียงเดียวกันว่า “ไม่ว่าเทคโนโลยีการสื่อสารจะเปลี่ยนแปลง ก้าวหน้าหรือล้ำสมัยไปแค่ไหน แต่พวกเขาก็ยังเชื่อมั่นว่า หากนักหนังสือพิมพ์ยังคงยึดมั่นในหลักการพื้นฐาน คือ บทบาท หน้าที่ และความรับผิดชอบที่จะรายงานข่าวเพื่อประโยชน์ของสังคมโดยรวม อิทธิพลของนักหนังสือพิมพ์ก็จะยังคงอยู่ไม่เปลี่ยนแปลง”

 

 

 ทั้งนี้โดยความเห็นส่วนตัว ข้อสรุปดังกล่าวของนักหนังสือพิมพ์ญี่ปุ่นก็เป็นสิ่งที่นักหนังสือพิมพ์ไทยตัวเล็กๆ อย่างผมก็เชื่อโดยบริสุทธิ์ใจเช่นกัน

 

 

หมายเหตุ :

[6] สังเกตว่าตัวเลขยอดจำหน่ายหนังสือพิมพ์ญี่ปุ่น 15 ล้านฉบับต่อวันที่เปิดเผยโดยคุณโตชิฮิโกะ ยูจิ ที่ปรึกษาของ นสพ.ชุนนิชิ และประธานคณะกรรมการด้านการต่างประเทศของ NSK ไม่สอดคล้องกับข้อมูลของ Wikipedia ที่กล่าวไว้ในบทแรก เพราะจากข้อมูลของ Wikipedia หนังสือพิมพ์ยักษ์ใหญ่ 5 อันดับแรกของญี่ปุ่นก็มียอดพิมพ์รวมมากกว่า 40 ล้านฉบับแล้ว

[7] Daily newspaper revenue, The Economist, 19 June 2010, p94.

[8] Nikkei views online paper as income earner, The Asahi Shimbun, 26 Feb 2010.

 

Tags: ·············

71,710 Comments so far ↓

  • standard 7 psle

    Your mode of explaining everything in this paragraph is truly good, all be capable
    of without difficulty know it, Thanks a lot.

    Here is my website standard 7 psle

  • http://www.loftdigital.eu/tag/Moncler-Lans-Jacket

    This will be really kind of. I like information technology lots. That the estimate are pretty then container covered as part of nice bow. It isn’t the essential astonishing bracelet previously, but for the cost this exceeds my personal objectives. Cannotdelay in order to render that it towards our mom of Mother’s time!

  • how much does invisalign cost without insurance

    Hi there, just became aware of your blog through Google, and found that it’s really informative. I’m going to watch out for brussels. I’ll appreciate if you continue this in future. A lot of people will be benefited from your writing. Cheers!|

  • シャネル 時計 ブログ

    2015年春夏コレクション同様に、フラワーモチーフはキーポイント。筆で勢いよく描かれたり、刺繍で立体的に表現されたりと、さまざまな表情を見せる。しかしモノトーンで表現することで、知的な雰囲気に。さらにボーダーやドットなどのマリンなエッセンスも差し込まれ、コレクション全体に爽やかな風を吹き込んだ。レザーのカジュアルな着こなしが提案されたのも、今季の特徴。ハードな印象のロングレザーコートは、花柄パンツとリボンサンダルを合わせ、フェミニニティと抜け感をプラス。またボリューム感のあるパテントレザーコートは、ミニ丈のワンピースとスリッポンスニーカーを組み合わせ、無邪気さを感じさせた。
    [url=http://www.vanedeass.nl/ayg/164-chanel-jtrqoct-eotk.html]シャネル 時計 ブログ[/url]

  • 銈裤偆銉?215/70r16

    JENNI(ジェニィ ジェニー)厚底が可愛らしい人工スウェード素材のラバーソール シューズ・靴がお買得☆人工スウェード素材のラバーソールです。

  • 銈裤偆銉?215/50r17

    商品説明 【アシックス】 TL 18583☆008(ブラック)☆996(チョコブラウン)☆テクシーから気軽に履けるレディーススリッポン♪ゆったり幅広の4E。

  • coconut grove

    It’s an awesome paragraph in support of all the internet viewers; they will take advantage from it I am sure.

    my site … coconut grove

  • Psle Score 2014

    Thanks a lot for sharing this with all people you really understand what you’re talking approximately!
    Bookmarked. Kindly additionally seek advice from my website =).
    We could have a hyperlink exchange contract between us

    Here is my web-site :: Psle Score 2014

  • dance mat typing

    All my peeps are musical theater people and once in a
    while we go through a severe karaoke part where
    we find yourself in dives at the least 2 days a week.