ดวงตาของหัวใจ

หาก 'ดวงตา' คือหน้าต่างของหัวใจมนุษย์ … 'ภาพถ่าย' ก็คือดวงตาของหัวใจผม

ดวงตาของหัวใจ

สติ – ลิง – พรปีใหม่ ๒๕๕๙

January 2nd, 2016 · No Comments · กล้อง-ถ่ายภาพ, ครอบครัว, ชีวิต-สังคม, หนังสือ

WatBenj

ในวันเริ่มต้นศักราชใหม่ปีวอก ๒๕๕๙ ผมถือโอกาสพาครอบครัวเดินทางไปไหว้พระ และขอพรเพื่อเป็นสิริมงคลที่วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหารเหมือนเช่นทุกปี เปรียบเทียบกับปีก่อนๆ ปีนี้วัดเบญฯ ดูจะคลาคล่ำไปด้วยผู้คนมากกว่าปกติ โดยเฉพาะนักท่องเที่ยวชาวต่างชาติ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นนักท่องเที่ยวจีน

การได้พบเจอผู้คนจำนวนมากในช่วงขึ้นศักราชใหม่เช่นนี้ ทำให้ได้คิดอะไรหลายอย่าง เหมือนกับท่ามกลางความสับสนวุ่นวาย เราจึงมีโอกาสได้ฉุกคิด อยู่กับตัวเองและทำความรู้จักตัวเรามากขึ้น

สิ่งแรกที่ผมคิดถึงก็คือ ส.ค.ส. พระราชทานของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ประจำปีพุทธศักราช ๒๕๕๙ ซึ่งมีพรพระราชทานระบุ “สวัสดีปีใหม่ ๒๕๕๙ ให้มีกำลังกายที่แข็งแรง มีกำลังใจที่เข้มแข็งหนักแน่น และมีสติรู้เท่าทันอยู่เสมอ ขอจงมีความสุขความเจริญ Happy New Year”

Nailuang

สังเกตว่า พระเจ้าแผ่นดินของเราไม่ได้ให้พรประชาชนด้วยความร่ำรวย หรือ ฟุ้งเฟ้อ แต่ทรงย้ำเตือนให้ทุกคนคำนึงถึงสิ่งที่มีค่าที่สุดก็คือ กำลังกายที่แข็งแรง กำลังใจที่เข้มแข็ง และที่สำคัญที่สุดคือ สติที่รู้เท่าทันอยู่เสมอ ซึ่งสิ่งเหล่านี้นี่เองย่อมนำมาสู่ความสุขความเจริญของทุกคน สังคม และประเทศชาติ

ถัดมา เมื่อกล่าวถึงเรื่องสติ โยงเข้ากับปีวอก หรือ ปีลิง ทำเอาผมอดหวนนึกไปถึง คำสอนของพระพรหมคุณาภรณ์ (ประยุทธ์ ปยุตฺโต) ใน หนังสือโพชฌงค์ : พุทธวิธีเสริมสุขภาพ* ทั้งนี้ โพชฌงค์นั้นเป็นหลักธรรมสำคัญหมวดหนึ่ง ซึ่งพุทธศาสนิกชนส่วนใหญ่รู้จักกันในฐานะบทสวดมนต์ที่เรียกว่า โพชฌงคปริตร อันเป็นที่นับถือกันมายาวนานว่าเป็นพุทธมนต์สำหรับสวดสาธยายเพื่อให้คนป่วยได้รับฟังแล้วจะช่วยให้หายจากโรคภัยไข้เจ็บ ซึ่งผมขอสรุปอย่างย่อๆ มาดังนี้

สาเหตุที่ชาวพุทธมีความเชื่อกันเช่นนี้ก็เพราะว่า ในพระไตรปิฎกเล่าว่าพระมหากัสสปะ ซึ่งเป็นพระเถระผู้ใหญ่ท่านหนึ่งเคยอาพาธและพระพุทธเจ้าเสด็จไปเยี่ยม แล้วทรงแสดงเรื่องโพชฌงค์นี้ จนในที่สุดพระมหากัสสปะเถระก็หายจากโรคนั้น นอกจากนี้ก็ยังมีบันทึกเกี่ยวกับเรื่องโพชฌงค์ช่วยให้หายป่วยอีกหลายเรื่อง จนในที่สุดชาวพุทธก็เลยเชื่อกันมาว่าบทสวดมนต์โพชฌงคปริตรนั้นสวดแล้วจะช่วยให้หายโรค อย่างไรก็ตามท่าน ป. ปยุตฺโต ก็ได้อธิบายว่า จริงๆ โพชฌงค์นั้นเป็นหลักธรรมเกี่ยวกับปัญญา อันเป็นธรรมะชั้นสูง ซึ่งความจริงแล้วคือ วิธีการทำให้ให้สว่าง สะอาด ผ่องใส เป็นการรักษาใจเป็นสำคัญ ทั้งนี้เป็นที่ทราบกันว่า ร่างกายกับจิตใจนั้นเป็นสิ่งที่พึ่งพาอาศัยกันและกัน เมื่อร่างกายเจ็บป่วยไม่สบาย คนปกติทั่วไปก็มักจะมีจิตใจที่ไม่สบาย เศร้าหมอง กระวนกระวาย กระสับกระส่ายไปด้วย ในทางกลับกันเมื่อจิตใจไม่สบายก็พลอยทำให้ร่างกายไม่สบายไปด้วย

350xCover327Pojchong

สำหรับหลักโพชฌงค์นั้นจริงๆ แล้วถือเป็นหลักปฏิบัติทั่วไป ไม่เฉพาะสำหรับผู้ป่วย โดยโพชฌงค์นั้นมาจากคำว่า โพชฺฌ กับ องฺค หรือ โพธิ กับ องค์ จึงแปลว่า องค์แห่งผู้ตรัสรู้ หรือ องค์แห่งการตรัสรู้ก็ได้ สรุปง่ายๆ คือ หลักธรรมดังกล่าวนี้สำคัญมากเพราะเป็นหลักธรรมที่จะช่วยให้เกิดการตรัสรู้นั่นเอง

อนึ่ง โพชฌงค์นั้นมี ๗ ประการด้วยกัน อันเรียกว่า โพชฌงค์ ๗ ประกอบไปด้วย ๗ องค์ดังนี้คือ สติ ธัมมวิจยะ วิริยะ ปีติ ปัสสัทธิ สมาธิ และ อุเบกขา

สังเกตว่า “สติ” นั้นเป็นองค์ประกอบที่ ๑ หรือ องค์แรกของโพชฌงค์ ๗ ดังนั้นจึงถือเป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญมาก ซึ่งท่าน ป. ปยุตฺโต ได้อธิบายเรื่องสติโดยยกตัวอย่างโยงเข้ากับพฤติกรรมของลิงดังนี้

“สติ” สติเป็นธรรมที่เรารู้จักกันดี แปลว่าความระลึกได้ ระลึกได้อย่างไร ท่านบอกว่า สตินั้นมีลักษณะที่เป็นเครื่องดึงจิตไว้กับสิ่งนั้นๆ ซึ่งภาษาธรรมเรียกว่า “อารมณ์” ดึงจิตหรือกุมจิตไว้กับอารมณ์

อารมณ์ในที่นี้ก็คือ สิ่งที่เราต้องเกี่ยวข้องทุกอย่างสิ่งที่เรารับรู้ สิ่งที่ใจเรานึกถึงได้ เรียกว่า “อารมณ์” ไม่ใช่อารมณ์อย่างในภาษาไทย ในที่นี้เพื่อกันความสับสนกับภาษาไทยก็จะพูดว่า สิ่งแทนที่จะพูดว่า อารมณ์

สติมีหน้าที่ดึงหรือตรึงจิตไว้กับสิ่งนั้นๆ ถ้าเราจะทำอะไรก็ให้จิตระลึกถึงสิ่งนั้น ดึงเอาไว้เหมือนกับเชือก สมมติว่ามีหลักปักไว้ และมีสัตว์ตัวหนึ่งเป็นต้นว่าลิงถูกเชือกผูกไว้กับหลักนั้น จิตของเรานี้เปรียบเทียบได้กับลิงเพราะว่าวุ่นวายมาก ดิ้นรนมาก อยู่ไม่สุข ท่านเปรียบว่าต้องผูกลิงเอาไว้กับหลัก มิฉะนั้นลิงก็จะหนีไป ไม่อยู่กับที่ หรือหลุดหายไปเลย สิ่งที่จะผูกลิงก็คือเชือก เมื่อเอาเชือกมาผูกลิงมัดไว้กับหลัก ลิงไปไหนไม่ได้ ก็วนอยู่กับหลักหรือใกล้ๆ หลัก

ท่านเปรียบในทางธรรมว่า จิตนั้นเหมือนกับลิง หลักที่ผูกไว้นั้น เหมือนกับสิ่งที่เราเกี่ยวข้องต้องทำในขณะนั้น จะเป็นกิจที่ต้องทำหรือเป็นธรรมอย่างใดอย่างหนึ่งก็คือหลักนั้น เชือกที่ผูกก็คือสติ สติเป็นตัวที่ผูกจิตไว้กับหลักหรือสิ่งนั้น ดึงไว้ คุมไว้ กำกับไว้ ไม่ให้หลุดหายไป

Monkey-DSCF5377-we

ถ้าเป็นสิ่งเฉพาะหน้า ซึ่งปรากฎอยู่หรือโผล่เข้ามา ก็เพียงแต่ดึงจิตไว้กับสิ่งนั้นๆ กุมไว้ กำกับไว้ไม่ให้หลุดลอยหรือผ่านหายไปไหน อย่างที่พูดกันว่า เวลาทำอะไรก็ให้ระลึกไว้ คือคอยนึกถึงสิ่งที่เรากำลังทำนั้น นึกถึงอยู่เรื่อยๆ ให้สิ่งนั้นอยู่ในการรับรู้ หรืออยู่กับจิตของเรา ไม่ให้คลาดไม่ให้พลัดกันไป อย่าให้สิ่งนั้นหลุดหายหรืออย่าให้จิตของเราฟุ้งซ่านล่องลอยไปที่อื่น …

“สติ” นั้นเป็นจุดเริ่มต้นของสิ่งต่างๆ ด้วยเหตุนี้ในวันเริ่มต้นปีใหม่ ปีลิง น่าจะเป็นการดีหากเราสามารถใช้ปีนี้มาเป็นสัญลักษณ์ และเครื่องเตือนใจ ให้เราพัฒนาสติของเราให้รู้เท่าทันอยู่เสมอ ได้ตามพรของพระเจ้าแผ่นดิน

สวัสดีปีใหม่ ๒๕๕๙ ทุกๆ คนครับ ^_^

 

ภาพจากตําราพรหมชาติ โบราณ สมัยศตวรรษที่ ๑๙ จาก British Library

ภาพจากตําราพรหมชาติ โบราณ สมัยศตวรรษที่ ๑๙ จาก British Library

หมายเหตุ :

*ผู้ที่สนใจฉบับเต็มของ โพชฌงค์ : พุทธวิธีเสริมสุขภาพ สามารถดาวน์โหลดได้จากลิงก์ >> http://www.watnyanaves.net/uploads/File/books/pdf/bojjhanga_buddhist_method_for_health_improvement.pdf

Tags: ···········

No Comments so far ↓

Like gas stations in rural Texas after 10 pm, comments are closed.